DATDUNG  |  ePHIM
๑۩۞۩๑ (¯`°•.¸¯`°•† CL.DATDUNG.COM †•°´¯¸.•°´¯) ๑۩۞۩๑

TỪ ĐÀO VÕ - ĐÀO LẴNG - ĐÀO ĐỘC ĐẾN… “ĐÀO TÍNH CÁCH”


 (Bài được đăng trên Văn nghệ Châu Đốc số Xuân 2014)


CAO TRÀO CỦA VỞ DIỄN:

Ở bất kỳ một vở cải lương nào, nếu như chịu để ý một chút, quí khán giả có thể cảm nhận ra cao trào của vở diễn. Nếu như, người soạn giả khai thác cao trào của một vở diễn trong việc “thắt nút, mở nút” một cách hợp lý, không gượng ép, thì chắc chắn đó là một vở tuồng hay, sẽ thu hút khán giả từ màn đầu đến màn cuối. Bởi vì cho tới khi vãn hát, quí khán giả mới hiểu kết cuộc như thế nào. Một vở tuồng khi mới xem một vài cảnh mà đã biết kết cuộc nó ra sao, thì đó không phải là một vở tuồng hay.


Khi xem một vở tuồng hay, quí khán giả sẽ bị lôi cuốn với những tình tiết bất ngờ từ màn đầu đến màn cuối. Có những vở, khi màn nhung khép lại rồi mà khán giả chưa chịu ra về như vẫn còn tiếc nuối. Đó chính nhờ người soạn giả đã khai thác cao trào của vở diễn hợp lý. Và, người góp phần nâng cao trào trong kịch bản - ngoài cặp đào kép chánh ra, không ai khác hơn là nhân vật phản diện - Gồm kép độc và đào độc.
Một điều vô cùng trái khoáy, ở sân khấu cải lương có rất nhiều kép độc nổi tiếng như các cố kép độc: Hoàng Giang, Trường Xuân, Văn Khoe và những người hiện đang còn sống như: Nghệ sĩ nhân dân Diệp Lang, nghệ sĩ ưu tú Nam Hùng…v.v… Thế nhưng, những người đóng vai đào độc (còn gọi là đào lẳng) - bây giờ gọi là “đào tính cách” thì khán giả ít khi để ý đến. Cũng chính vì lẽ đó, có thể xem đây như một nhận định -Nếu như ở sân khấu cải lương vai trò của một kép độc khó nổi tiếng hơn kép chánh, thì nữ nghệ sĩ đóng vai đào vỏ, đào lẳng, đào độc, “đào tính cách” lại càng khó nổi tiếng hơn đào chánh rất nhiều.

ĐÀO VÕ - ĐÀO LẲNG - ĐÀO ĐỘC - “ĐÀO TÍNH CÁCH” TRÊN SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG THỜI HOÀNG KIM:

Vào những năm đầu của thập niên 60. Có thể xem đây là thời hoàng kim của sân khấu cải lương. Nhân đây, xin được phép nói rõ về hai từ Hoàng Kim. Hoàng Kim có nghĩa - thời vàng son đã qua. Gần đây, trên một tờ báo nọ (xin được dấu tên) có ghi dòng chữ - “Đội bóng X phong độ đang ở vào thời hoàng kim”. Viết như vậy là hoàn toàn sai.
Lẽ thường, bất kỳ ai dấn thân vào nghiệp cầm ca cũng đều ao ước cho mình được làm đào kép chánh. Nhưng sân khấu cũng như cuộc đời không phải MUỐN LÀ ĐƯỢC, dường như có một cái duyên – mà người trong giới gọi đó là “duyên tổ nghiệp”. Bởi, đâu có ai ngờ rằng từ một anh kép chánh đang nổi tiếng, sau đó lại chuyển qua hát hề lại càng nổi tiếng hơn - Đây chính là trường hợp của nghệ sĩ Văn Chung (chồng trước của cố nghệ sĩ Thanh Hương). Hai người lập đoàn hát với bảng hiệu là Văn Chung – Thanh Hương. Thời điểm này Văn Chung là một kép chánh, Thanh Hương cũng là đào chánh của đoàn. Sau khi hai người chia tay, kép chánh Văn Chung về đoàn Dạ Lý Hương của ông bầu Xuân “chuyển tông” qua hát hề. Nói đến hề Văn Chung, khán giả sẽ không bao giờ quên nụ cười dê… “đạo lộ” của ông. Một điều nghịch lý, vai hề được xem là một vai phụ, nhưng khi ông hát vai hề còn nổi tiếng nhiều hơn khi ông hát vai kép chánh.
Sở dĩ người viết bài này có những lời dẫn giải ngoài lề như vậy, với không ngoài mục đích để quí vị tận tường hơn về “cái duyên” mà tổ nghiệp dành cho người nghệ sĩ.
Trở lại phạm trù bài viết, thế trong thời hoàng kim của sân khấu cải lương vai trò đào võ, đào lẳng, đào độc, “đào tính cách” gồm có những ai được nhiều khán giả biết đến?
Nhắc đến đào võ, đào độc, đào lẳng, “đào tính cách” trong những năm đầu của thập niên 60, không thể không nhắc đến một nữ nghệ sĩ “tài hoa bạc mệnh” đó là Trương Ánh Loan.
Khi mới bước chân vào nghề hát, cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan đã trải qua các đoàn như: Mai Lan Phương –Ngọc Chiếu, Thanh Tao, Hữu Tâm…v.v… Mãi đến năm 1961, cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan về đoàn Thủ Đô của ông bầu ba Bản. Cũng trên sân khấu này, cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan đoạt Huy Chương Vàng giải Thanh Tâm vào năm 1963 –Một giải thưởng rất có giá trị trên lĩnh vực nghệ thuật thời bấy giờ. Sau này, khi qua đoàn Kim Chưởng, cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan như được “bệ phóng” cho mình, khi cô được đứng trên một sân khấu nổi tiếng kỷ luật và hết sức nghiêm khắc. Qua các vai đào võ, đào độc, đào lẵng, “đào tính cách” cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan đẹp lộng lẫy trên sân khấu. Về vũ đạo, cố nữ nghệ sĩ nổi được người trong giới nễ phục là múa rất đẹp. Trên sân khấu Thủ Đô, cố nữ nghệ sĩ và soạn giả Viễn Hùng đã nên duyên chồng vợ. Sau chiến cuộc Mậu Thân năm 1968, vì hoàn cảnh mỗi người cộng tác một nơi, nên hai người chia tay. Năm 1979 nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan mất tại Châu Đốc khi tuổi đời, tuổi nghề còn đang độ chín muồi. (xin được mạn phép không nói về cái chết bất thường của cô)
Cùng thời với cố nữ nghệ sĩ Trương Ánh Loan, nữ nghệ sĩ đóng vai đào võ, đào độc, đào lẳng, “đào tính cách” còn có cố nữ nghệ sĩ Như Ngọc - vợ của cố nghệ sĩ Tấn Tài (thân mẫu của hai nam nghệ sĩ hài Tấn Beo và Tấn Bo) đã được báo chí đương thời phong tặng “đệ nhất đào độc”. Đây cũng là sự nổi tiếng rất hiếm hoi dành cho hai người.

VAI TRÒ CỦA ĐÀO VÕ - ĐÀO ĐỘC - ĐÀO LẴNG - ĐÀO TÍNH CÁCH:

Cũng giống như bên kép độc - vì đây là nhân vật phản diện. Nhưng cái… “độc” thuộc về phái nữ được các soạn giả khai thác nhẹ nhàng hơn. Có lẽ vì vậy mà bên đào không có vai  “độc bạo”, chỉ gọi đơn thuần là đào độc mà thôi! Vậy thế nào là đào võ, đào độc, đào lẵng, hiện nay được gọi chung là “đào tính cách?”
ĐÀO VÕ: Có thể hiểu nôm na là đào đánh võ, mà khán giả thường thấy trong các tuồng kiếp hiệp như: Qủy Bão, Kiếm Sĩ Dơi, Huyết Phiến Lôi Phong (Xin đừng hiểu lầm là Huyết Chiến) với những pha xảo thuật vừa bay vừa đánh kiếm. Đây cũng là những vở tuồng rất “ăn khách” được trình diễn trên hai sân khấu đại ban Kim Chưởng và Kim Chung.
ĐÀO ĐỘC: Nếu như quí khán giả đã từng xem (hoặc nghe qua) những vở tuồng như: Phạm Công - Cúc Hoa, Thạch Sach -Lý Thông, Lâm Sanh -Xuân Nương, Con Tấm - Con Cám. Thì các vai Tào Thị, mẹ Lý Thông, mẹ Lâm Sanh, vai dì ghẻ của Tấm (đúng ra, trước đây Cám mới là nhân vật hiền, còn Tấm là người độc ác. Không hiểu sao… bây giờ trái ngược lại. Nếu có dịp, người viết bài này có bài dẫn chứng giữa Tấm và Cám ai là người hiền, ai kẽ ác?) Chỉ cần nêu đích danh ra nhân vật, cũng đủ để hiểu vì sao được gọi là đào độc?
ĐÀO LẲNG: Cũng giống như kép độc lẳng. Đây là một vai độc nhưng tạo cho khán giả những tràng cười thỏa thích. Chiếm lĩnh vị trí vai đào lẳng có cố nữ nghệ sĩ Tô Kiều Lan và nữ nghệ sĩ Mai Lan. Qua vai Bà Phán Hợi trong vở cải lương Đoạn Tuyệt - được phóng tác theo tiểu thuyết cùng tên của cố nhà văn Nhất Linh, nữ nghệ sĩ Mai Lan được báo chí kịch trường thời bấy giờ phong tặng là “Đệ nhất đào lẳng”. Sau 30.04.75. Trong tuồng cải lương Tiếng Hò Sông Hậu của cố soạn giả Điêu Huyền, có lẽ quí vị khán giả không bao giờ quên cố nữ nghệ sĩ Tô Kiều Lan đã vào vai cô ba Phượng - một tiểu thư đỏng đảnh (con gái của Hội đồng Dư - do nghệ sĩ nhân dân Diệp Lang đóng). Có thể nói, cố nữ nghệ sĩ Tô Kiều Lan vào vai rất thật, diễn như là không diễn. Cố nữ nghệ sĩ Tô Kiều Lan mất ngày 05.05.2003 do bệnh xuất huyết dạ dày, thọ 61 tuổi.
ĐÀO TÍNH CÁCH: Theo cách gọi hiện nay, những vai đào võ, đào độc, đào lẵng được gọi chung là “đào tính cách”. Với những nghệ sĩ “gạo cội” như: cố nữ nghệ sĩ Kim Ngọc, Hồng Nga, Ngọc Giàu, Mai Lan, Kiều Mai Lý đều có thể gọi đây là đào võ, đào độc, đào lẳng hay “đào tính cách” đều đúng cả. Tuy không là đào chánh. Thế nhưng, những vai “đào tính cách” góp phần làm “nóng” sân khấu, chắp cánh cho cặp đào kép chánh ca diễn được hay hơn.
Như quí vị đã vốn biết, sân khấu cải lương là một loại hình nghệ thuật tập thể. Bao gồm cả Hỉ, Nộ, Ái, Ố. Có nhân vật chính diện thì phải có nhân vật phản diện. Nếu chỉ có mỗi cặp đào kép chánh không thôi, thì sẽ không thể nào có được một vở diễn hoàn chỉnh. Ấy vậy mà… những nghệ sĩ đóng vai kép độc, đào vỏ, đào độc, đào lẳng, “đào tính cách” được gọi… hay nói đúng hơn là bị… giới chuyên môn cho đó là diễn viên “dàn bao” (có nghĩa là diễn viên phụ - hát bao sân). Ôi… buồn thay!


A LÝ PHƯỢNG TUYỀN 
List of songs with Catalogue

0 nhận xét : TỪ ĐÀO VÕ - ĐÀO LẴNG - ĐÀO ĐỘC ĐẾN… “ĐÀO TÍNH CÁCH”

Đăng nhận xét

[▼/▲] Emoticons